تهیه مدرک نهایی فاینال دیتا بوک (Final Data Book)
یکی از مهمترین وظایف بخش DCC در انتهای هر پروژه انجام می پذیرد، که با توجه به کلیه مدارکی که طی پروژه تولید و تایید شده است، مدرکی تحت عنوان کتابچه نهایی (Final Data Book / Vendor Data Book) در فرمت پروژه تهیه و ارائه می نماید. کتابچه نهایی پروژه متشکل از تمامی مدارک تولید شده و تصویب شده در تمامی فازهای (مهندسی، طراحی، کنترل کیفیت و ...) یک پروژه می باشد که در انتهای هر پروژه به صورت هاردکپی"Harad Copies" (پرینتی) و سافت کپی "Soft Copies" (الکترونیکی) در تعداد نسخ خواسته شده (اعلام شده در قرارداد خرید و یا اسناد و مدارک پروژه) به کارفرمای پروژه ارائه و تحویل می گردد.
پس از ارسال و دریافت ها در فرمت پروژه و اخذ تاییدیه تمامی مدارک موجود در لیست های MDR و VPIS مدرک Final Data Book Index مطابق با دستورالعمل پروژه (Final Data Book Procedure/ Handling Procedure/ Documentation Handling Procedure/ ...) و فرمت ارائه شده (معمولا فایل Excel) تهیه و ارسال خواهد شد. در نهایت پس از تایید ایندکس، مدارک مطابق با فهرست تایید شده در قالب مدرک فاینال دیتا بوک به کارفرما ارائه خواهند شد.
نکته: لازم به ذکر است علاوه بر مدارک عنوان شده در MDR و VPIS مدارک دیگری نظیر: Test Reports & Lab. Test ,SRN, Packing List ,IVR, IRN، MCC، MTC, ریپورتها، گواهینامه ها، مدارک حمل، گزارشات بازرسی و ... (با توجه به ITP پروژه و توافقات و ایندکس تایید و بسته شده) به صورت مستقیم در ایندکس و کتابچه نهایی جایگذاری و ارائه خواهند شد.
نکته: با توجه به تعداد و حجم مدارک (تعداد صفحات) ممکن است یک کتابچه نهایی (فاینال بوک) در قالب دو زونکن با نام های Volume No.: 1 of 2 و Volume No.: 2 of 2 و یا به صورت Book 1 of 2 و Book 2 of 2 ارائه گردد. (که با توجه به درخواست و دستورالعمل پروژه هر زونکن می بایست دارای فهرست جداگانه باشد.)
نکته: نمونه لیبل رو و پشت و کناریی زونکن ها که حاوی اطلاعات و مشخصات پروژه و کتابچه نهایی هستند، به نام های Binder Front Cover و Binder Side Cover می باشند و می بایست قبل از تهیه نسخه هاردکپی و چاپ در فرمت ارائه شده (در صورت وجود) تهیه و به تایید کارفرما و مشاور پروژه برسند (می توان در قالب یک ایمیل تاییدیه آن را گرفت).
نکته: بین هر مدرک با مدرک بعدی و بین تمامی بخش های فاینال دیتا بوک (نسخه هارد کپی) می بایست از جداکننده های مقوایی (Divider) جهت تفکیک و جداسازی استفاده نمود؛ همچنین نام هر مدرک بر روی لیبل های کوچکی چاپ شده و روی لبه های جداکننده ها چسبانده خواهد شد (جهت دسترسی سریع و مناسب به هر مدرک)
وقتی که شما یک محصول را خریداری میکنید، تولید کننده یا تامین کننده ممکن است یک مجموعه از اسناد و دفترچههای راهنما را به همراه محصول شما ارائه دهد. این دفترچهها به عنوان "final book" شناخته میشوند. بدین معنا که فروشنده اسناد نهایی شده مربوط به محصول که شامل اطلاعات حیاتی برای استفاده، نگهداری، پشتیبانی و تضمین محصول است را به همراه محصول تحویل می دهد. در واقع یک منبع حیاتی اطلاعاتی برای استفاده مطلوب و بهینه از محصول است که اگر این اسناد تسلیم نشود، برابر ماده ۳۶۷ قانون مدنی، خریدار متمکن ازانحاء تصرفات و انتفاعات از محصول نمی شود. بر این مبنا، این مدارک و اسناد در زمان تحویل کالا توسط سازنده یا تامین کننده در اختیار خریدار قرار می گیرد.
این مجموعه اسناد به عنوان یک منبع قابل اعتماد برای کاربران محصول عمل میکند و به آنها کمک میکند تا محصولات خود را بهتر شناخته و از آنها به بهترین نحو استفاده کند. ضمناً این اسناد برای خریدار برای درک نحوه استفاده صحیح و نگهداری از محصول و همچنین دسترسی به هرگونه پوشش گارانتی یا خدمات پشتیبانی ارائه شده توسط سازنده یا تامین کننده مهم هستند.
اسنادی که تشکیل دهنده فاینال بوک هستند عبارتند از :
- اطلاعات فنی: اطلاعاتی در مورد مشخصات فنی هر قطعه مانند ابعاد، جنس مواد، و سایر ویژگیهای فنی ممکن است در این قسمت قرار داده شود. برخی از اطلاعات فنی عبارتند از:
۱. نقشه های نهایی (As built ) تک خطی – کنترل – ترمینال دیاگرام - جانمایی
۲. فهرست تجهیزات اصلی و کاتالوگ مربوطه: این کتابچه شامل یک فهرست کامل از قطعاتی است که تأمین شدهاند، همراه با نام، شماره قطعه، توضیحات فنی، و تعداد هر قطعه.
۳. فهرست اقلام و تجهیزات اضافی و مورد نیاز در راهاندازی
۴. گزارش و جداول محاسباتی در صورت لزوم
۵. دستورالعمل بارگیری، حمل، نصب و تست و راه اندازی،تعمیر و نگهداری
۶. گزارش تستهای انجام شده روتین در کارخانه یا تست یا آزمونها
۷. گواهی یا صورتجلسات تست بازرس کارفرما و گواهی صدور حمل
- کتابچه راهنمای کاربر: این دستورالعمل در مورد نحوه مونتاژ، کارکرد و نگهداری و نحوه استفاده محصول را ارائه می دهد. اغلب شامل اقدامات احتیاطی ایمنی، نکات عیب یابی و سایر اطلاعات مهم است.
_ اطلاعات گارانتی: مشتریان باید از اینکه محصولی که خریداری میکنند، تحت چه شرایطی تحت پوشش گارانتی قرار دارد، اطلاع داشته باشند. فاینال بوک همچنین ممکن است حاوی جزئیاتی در مورد پوشش ضمانت محصول باشد، از جمله موارد تحت پوشش، مدت زمان و هر گونه شرایط یا محدودیت.
_ ثبت محصول: گاهی اوقات، سازندگان فرم ها یا دستورالعمل هایی را برای ثبت محصول برای اهداف گارانتی یا دریافت به روز رسانی یا پشتیبانی محصول ارائه می کنند.
_ اسناد اضافی: بسته به محصول، فاینال بوک ممکن است شامل اسناد دیگری مانند گواهینامه های ایمنی یا اطلاعات مربوط به انطباق، راهنمای تخلیه بستهبندی، یا هر نکته مهم دیگری که باید در نظر گرفته شود.باشد. این اسناد ممکن است شامل هر گونه اطلاعات اضافی مفید باشد.
_ راهنمای کاربر: این دفترچه شامل دستورالعملها و توضیحات مربوط به نحوه استفاده، نصب، و نگهداری محصول است. این شامل اطلاعات امنیتی، راهنمای رفع اشکال، و سایر اطلاعات مهم است. برای مثال، اگر شما یک دستگاه الکترونیکی مثل یک تلویزیون یا یک ماشین لباسشویی خریداری کنید، راهنمای کاربر اطلاعاتی درباره نحوه راه اندازی آن، تنظیمات مختلف، و رفع اشکالهای ممکن را ارائه خواهد داد.
_ اطلاعات تماس و پشتیبانی: شما ممکن است اطلاعات تماس با تولید کننده یا تأمین کننده یا شرکت پشتیبانی محصول را در اینجا پیدا کنید؛ بهطوریکه در صورت نیاز به پشتیبانی یا سوالات فنی، به آنها دسترسی داشته باشید، مثلاً شماره تلفن یا آدرس ایمیل برای پرسشها یا مشکلات فنی.
_ راهنمای مراقبت و نگهداری: این بخش ممکن است شامل نکاتی درباره نگهداری کالا، تمیزکاری، و رفع اشکالهای کوچک باشد.
در بعضی موارد، تولید کننده یا فروشنده ممکن است هزینه ای را که برای تهیه "فاینال بوک" یا مجموعه اسناد نهایی صرف میشود، به عنوان بخشی از قیمت کالا در نظر بگیرد. این امر میتواند در مواردی که این اسناد ضروری هستند و برای مشتریان ارزش قائلند، متداول باشد. این روش میتواند به مشتریان اطمینان بیشتری از خرید و استفاده از محصول بدهد و ارتباط بیشتری را بین مشتری و تولید کننده ایجاد کند. به طور کلی، تضمین ارائه "فاینال بوک" یا مجموعه اسناد نهایی به عنوان بخشی از فرآیند خرید و فروش میتواند به چندین شکل توزیع شود:
الف- اضافه کردن به قیمت کالا: در این حالت، هزینه تهیه "فاینال بوک" به عنوان بخشی از هزینه تولید یا تأمین محصول در نظر گرفته میشود و به عنوان بخشی از قیمت کالا به مشتری ارائه میشود.
ب- هزینه جداگانه: در برخی موارد، تولید کننده یا فروشنده ممکن است هزینه تهیه "فاینال بوک" را به طور مستقل از قیمت کالا به مشتری ارائه کند. این هزینه ممکن است به صورت ثابت یا به ازای هر مورد ارائه شده محاسبه شود.
ج- هدیه یا پاداش: در برخی موارد، "فاینال بوک" به عنوان یک هدیه یا پاداش به مشتری ارائه میشود، به عنوان نشان از قدردانی تولید کننده یا فروشنده از خرید مشتری و جلب رضایت و وفاداری بیشتر از او.
هر یک از این روشها میتوانند به نوعی ارزش و اطمینان بیشتری را به مشتریان ارائه دهند و میزان رضایت و وفاداری آنها را افزایش دهند. انتخاب روش مناسب برای توزیع "فاینال بوک" به طور عمده به نیازها و استراتژی فروشنده بستگی دارد.
یک نکته مهم که میتوان به آن اشاره کرد، این است که تصمیم به ارائه "فاینال بوک" به عنوان بخشی از فرآیند خرید و فروش باید با دقت گرفته شود. برخی از موارد که باید در نظر گرفته شوند عبارتند از:
اهمیت محصول: در برخی موارد، محصولاتی که نیاز به راهنمایی دقیق دارند، مانند دستگاههای پیچیده یا محصولات با استفاده خاص، به "فاینال بوک" نیاز دارند. اما برای محصولات سادهتر، ممکن است این امر لزومی نداشته باشد.
هزینه و زمان: تهیه "فاینال بوک" هزینه و زمانی را ایجاد میکند که باید به دقت ارزیابی شود. اگر این هزینه و زمان قابل قبول نباشد، ممکن است تصمیم به عدم ارائه "فاینال بوک" یا استفاده از روشهای دیگر توزیع این اطلاعات گرفته شود.
نمونه هایی از موارد گفته شده در تصاویر زیر مشخص می باشد.
- تصاویر از نمونه فاینال بوک های تایید شده (نسخ هارد کپی)
نکته : هر پروژه نسبت به کارفرمای خود دستورالعملی تحت عنوان Final Data Book Procedure یا Handling Procedure دارد که در ابتدای هر پروژه به تمامی سازندگان (Sub Vendors/ Vendors) و زیر مجموعه های خود ارائه خواهد داد.
- برخی از نمونه دستورالعمل هایی که جهت تهیه کتابچه نهایی توسط کارفرمایان مختلف مورد استفاده قرار می گیرد در قسمت دانلودها و برگه ها آورده شده است.
- همچنین نمونه هایی از فایل های الکترونیک فاینال بوک های تهیه شده را می توانید در قسمت دانلودها مشاهده و ذخیره بفرمایید...
فاینال بوکها بسته به نوع پروژه و نیازهای کارفرما میتوانند در دستهبندیهای مختلفی قرار گیرند. برخی از انواع رایج فاینال بوک عبارتند از:
فاینال بوک مهندسی (Engineering Final Book):
شامل مدارک مرتبط با طراحی، نقشههای مهندسی، محاسبات و گزارشهای فنی است.
معمولاً توسط تیمهای مهندسی تهیه میشود.
فاینال بوک اجرا (Construction Final Book):
مستندات مربوط به مراحل اجرای پروژه، مانند گزارشهای روزانه، روشهای اجرایی و تأییدیههای سایت را شامل میشود.
فاینال بوک کیفیت (Quality Final Book):
مدارک مرتبط با کنترل کیفیت، نتایج تست و آزمایشها، گواهینامههای کیفیت و ممیزیهای انجامشده را در بر میگیرد.
فاینال بوک تأمینکنندگان (Vendor Final Book):
شامل مستندات تجهیزات و مواد تأمینشده توسط فروشندگان مانند گواهینامهها، نقشههای تجهیزات و نتایج آزمایشها است.
فاینال بوک مالی و قراردادی (Financial and Contractual Final Book):
مستندات مرتبط با قراردادها، هزینهها، فاکتورها و گزارشهای مالی پروژه.
فاینال بوک عملیاتی و نگهداری (Operation and Maintenance Final Book):
شامل دستورالعملهای بهرهبرداری و نگهداری تجهیزات، سوابق تعمیرات و راهنماییهای فنی.
هر پروژه ممکن است یک یا چند نوع از این فاینال بوکها را بسته به الزامات خود تهیه کند.
علاوه بر فاینال بوکهای رایج که قبلاً توضیح دادم، ممکن است در پروژههای خاص، انواع دیگری از فاینال بوکها بسته به نیاز پروژه و صنعت استفاده شود. برخی از این فاینال بوکها شامل موارد زیر میشوند:
فاینال بوک تأمین مالی (Funding Final Book):
شامل مستنداتی درباره تأمین مالی پروژه، گزارشهای اقتصادی و نحوه مدیریت منابع مالی.
فاینال بوک بهرهبرداری (Commissioning Final Book):
حاوی اطلاعات و مستندات لازم برای مراحل شروع به کار یا راهاندازی تجهیزات و سیستمها.
فاینال بوک زیستمحیطی (Environmental Final Book):
مستنداتی که تأثیرات زیستمحیطی پروژه و اقدامات انجامشده برای کاهش آنها را توصیف میکند.
فاینال بوک ایمنی و بهداشت (HSE Final Book):
شامل مستندات مربوط به ایمنی، بهداشت و محیط زیست در طول پروژه.
فاینال بوک آموزشی (Training Final Book):
مستنداتی که برای آموزش تیمها و کاربران نهایی تجهیزات یا سیستمها ارائه میشود.
فاینال بوک فناوری اطلاعات (IT Final Book):
مرتبط با مستندات سیستمهای نرمافزاری و سختافزاری مورد استفاده در پروژه
انواع دیگری از کتابچه های نهایی در پروژه
شامل نقشههای مهندسی، مشخصات فنی، محاسبات طراحی، و سایر مدارک فنی مرتبط با طراحی پروژه.
مستندات مربوط به مراحل ساخت و اجرا مانند گزارشهای روزانه، روشهای اجرا و تأییدیههای سایت.
حاوی گزارشهای تست و آزمایش، گواهینامههای کیفیت، و تأییدیههای کنترل کیفیت.
مربوط به تکمیل مکانیکی پروژه، شامل چکلیستها، گزارشهای بازرسی و نقشههای "As-Built".
مدارک مرتبط با ایمنی، بهداشت و محیط زیست پروژه.
شامل دستورالعملهای بهرهبرداری، نگهداری و سوابق تعمیر تجهیزات.
مستندات مربوط به تجهیزات و مواد ارائهشده توسط تأمینکنندگان، مانند نقشهها و گواهیهای مرتبط.
شامل قراردادها، گزارشهای مالی، فاکتورها، و مستندات حسابداری پروژه.
حاوی مستنداتی درباره تستها و اقدامات پیش از راهاندازی پروژه.
مربوط به فرآیند راهاندازی و شامل گزارشها، دستورالعملها و تأییدیههای نهایی سیستمها.
این کتابچهها به عنوان مرجع کامل پروژه عمل میکنند و کاربردهای متعددی از جمله ثبت پروژه، تحلیل آینده، و نگهداری را دارند.
MC Book
MC Book یا Mechanical Completion Book در پروژههای مهندسی، بهعنوان یک مدرک نهایی جهت مستندسازی تکمیل مکانیکی پروژه تهیه میشود. این کتابچه نشاندهنده آن است که تمامی کارهای مکانیکی به طور کامل و با رعایت استانداردهای تعریفشده انجام شدهاند و پروژه آماده انتقال به مراحل بعدی مانند پیشراهاندازی (Pre-commissioning) یا بهرهبرداری (Commissioning) است.
لیست چکهای تکمیل مکانیکی (Mechanical Completion Checklists):
شامل مواردی است که باید بررسی شوند تا اطمینان حاصل شود تمامی تجهیزات نصبشده و آماده به کار هستند.
گزارشهای تست و بازرسی (Inspection and Test Reports):
مدارکی مانند نتایج تست فشار، آزمایشهای غیرمخرب (NDT)، و دیگر بازرسیهای کیفیت.
نقشههای As-Built:
نسخه نهایی نقشهها که وضعیت واقعی تجهیزات و سیستمها پس از نصب را نشان میدهند.
Punch List:
لیستی از کارهای ناتمام یا مواردی که نیاز به اصلاح دارند، همراه با وضعیت پیگیری آنها.
مدارک تأمینکنندگان (Vendor Documentation):
گواهینامهها، دستورالعملهای نصب و نگهداری، و مشخصات فنی تجهیزات تأمینشده.
گواهیها و تأییدیهها (Certificates):
شامل گواهیهای کیفیت، تأییدیههای کارفرما، و مدارک مربوط به انطباق با استانداردها.
عکسها و مستندات اضافی:
تصاویر مراحل نصب و تکمیل پروژه برای مستندسازی بهتر.
MC Book معمولاً توسط تیم کنترل مستندات (DCC) یا تیم مدیریت پروژه تهیه و تأیید میشود و یکی از پیشنیازهای اصلی برای تحویل پروژه به کارفرما بهشمارمی آید.
۱-بسته های خرید MR
۲-برنامه زمان بندی
۳-MDR (مدارک طراحی)
۴-Basic Design
۵-Detail Design
۶-Vendor Documents
۷-Manuals
۸-Vendor Design Book
۹-Manufacturing Data Report
۱۰-Construction Procedures/Specification
۱۱-ITP & QCP
۱۲-Welding Documents
۱۳-Material Documents
۱۴-Technical Queries/Site Queries/NCR
۱۵-Permits and Work Delivery Check Lists
۱۶-As built Drawings
۱۷-Civil -Structure -Piping -Mechanical -Electrical -Instrument -Telecommunication -Safety -Commissioning -All Supervisory reports -DATA
۱۸- هر مدرک فنی دیگر
۱۹-تمامی روی های طراحی – خرید – اجرا و کدینگ
۲۰-گواهینامه ها – گزارشات تست و بازرسی و صورتجلسات
۲۱-فرم های مربوطه
و ...
برای مثال، در پروژه ساخت، مدارک تستهای آزمایشگاهی، گزارشات بازرسی مواد اولیه، فهرست بستهبندی تجهیزات و گواهینامههای کیفیت مواد مصرفی همگی در کتابچه نهایی جایگذاری میشوند.
به عنوان مثال مستندات نهایی می تواند دارای پنج پرونده و بخش باشد که در جدول زیر توضیح داده شده است
https://ali-mohammadi-dcc.blogsky.com
https://ali-mohammadi-dcc.blogsky.com
در ادامه ترجمه ای از یک روش تهیه کتابچه نهایی ارائه شده است (در بخش های دیگر انواع دستورالعمل های تهیه کتابچه نهایی جهت دانلود ارائه شده است)
هزینه تهیه فاینال بوک پروژه به عوامل مختلفی بستگی دارد که شامل موارد زیر میشود:
حجم مدارک:
تعداد و نوع مدارک موردنیاز (مانند نقشهها، گزارشها، گواهینامهها) تأثیر مستقیم بر هزینه دارد.
نوع پروژه:
پروژههای بزرگتر و پیچیدهتر معمولاً به مدارک بیشتری نیاز دارند و هزینه بیشتری خواهند داشت.
روش تهیه:
اگر مدارک به صورت دیجیتال تهیه شوند، هزینه کمتری نسبت به نسخههای هارد کپی دارند.
هزینه چاپ و صحافی نسخههای هارد کپی نیز باید در نظر گرفته شود.
نیروی انسانی:
هزینه نیروی انسانی برای جمعآوری، بررسی، و سازماندهی مدارک.
ابزارها و نرمافزارها:
استفاده از نرمافزارهای مدیریت مستندات مانند SharePoint یا نرمافزارهای تخصصی Final Book مانند انواع EDMSها ممکن است هزینههایی داشته باشد.
الزامات کارفرما:
برخی کارفرمایان ممکن است استانداردها یا قالبهای خاصی را برای فاینال بوک درخواست کنند که میتواند هزینه را افزایش دهد.